haec a collega obsequenter facta, brevisque dies ad conveniendum edicta est. Claudius prope consecutus est litteras suas.contione adveniens de Manlio et Iunio habita, non ultra triduum moratus Romae, paludatis lictoribus votisque in Capitolio nuncupatis, in provinciam aeque ac prius praecipiti celeritate abit.paucis ante diebus Iunius Manliusque oppidum Nesactium, quo se principes Histrorum et regulus ipse Aepulo receperat, summa vi oppugnare coeperant.eo Claudius duabus legionibus novis adductis, vetere exercitu cum suis ducibus dimisso, ipse oppidum circumsedit et vineis oppugnare intendit amnemque praeterfluentem moenia,qui et inpedimento oppugnantibus erat et aquationem Histris praebebat, multorum dierum opere exceptum novo alveo avertit.ea res barbaros miraculo terruit abscisae aquae; et ne tum quidem memores pacis, in caedem coniugum ac liberorum versi, etiam ut spectaculo hostibus tam foedum facinus esset, palam in muris trucidatos praecipitabant.inter simul conplorationem feminarum puerorumque, simul nefandam caedem, milites transgressi murum oppidum intrarunt.cuius capti tumultum ubi ex pavido clamore fugientium accepit rex, traiecit ferro pectus, ne vivus caperetur;ceteri capti aut occisi. duo deinde oppida, Mutila et Faveria, vi capta et deleta.praeda, ut in gente inopi, spe maior fuit, et omnis militibus concessa est. quinque milia capitum sescenta triginta duo sub corona venierunt.auctores belli virgis caesi et securi percussi. Histria tota trium oppidorum excidio et morte regis pacata est, omnesque undique populi obsidibus datis in dicionem venerunt.sub Histrici finem belli apud Ligures concilia de bello haberi coepta.Ti. Claudius proconsul, qui praetor priore anno fuerat, cum praesidio legionis unius Pisis praeerat.cuius litteris senatus certior factus, eas ipsas litteras ad C. Claudium — nam alter consul iam in Sardiniam traiecerat —deferendas censet et adicit decretum, quoniam Histria provincia confecta esset, si ei videretur, exercitum traduceret in Ligures.simul ex litteris consulis, quas de rebus in Histria gestis scripserat, in biduum supplicatio decreta. et ab altero consule Ti. Sempronio in Sardinia prospere res gesta.exercitum in agrum Sardorum Iliensium induxit. Balarorum magna auxilia Iliensibus venerant; cum utraque gente signis conlatis conflixit. fusi fugatique hostes castrisque exuti, duodecim milia armatorum caesa.postero die arma lecta conici in acervum iussit consul, sacrumque id Vulcano cremavit.victorem exercitum in hiberna sociarum urbium reduxit. et C. Claudius litteris Ti. Claudi et senatus consulto accepto ex Histria legiones in Ligures transduxit.ad Scultennam flumen in campos progressi castra habebant hostes. ibi cum iis acie dimicatum. quindecim milia caesa, plus septingenti aut in proelio aut in castris — nam ea quoque expugnata sunt — capti et signa militaria unum et quinquaginta capta.Ligures, reliquiae caedis, in montes refugerunt passim, populantique campestris agros consuli nulla usquam apparuerunt arma.Claudius duarum gentium uno anno victor, duabus, quod raro alius, in consulatu, perdomitis pacatisque provinciis Romam revertit.prodigia eo anno nuntiata, in Crustumino avem sanqualem, quam vocant,sacrum lapidem rostro cecidisse, bovem in Campania locutam, vaccam aeneam Syracusis ab agresti tauro, qui pecore aberrasset, initam ac semine aspersam.in Crustumino diem unum in ipso loco supplicatio fuit et in Campania bos alenda publice data Syracusanumque prodigium expiatum editis ab haruspicibus dis, quibus supplicaretur.pontifex eo anno mortuus est M. Claudius Marcellus , qui consul censorque fuerat. in eius locum suffectus est pontifex filius eius M. Marcellus . et Lunam colonia eodem anno duo milia civium Romanorum sunt deducta.triumviri deduxerunt P. Aelius , M. Aemilius Lepidus , Cn. Sicinius ; quinquagena et singula iugera et semisses agri in singulos dati sunt. de Liguribus captus ager erat; Etruscorum ante anta quam Ligurum fuerat.C. Claudius consul ad urbem venit; cui, cum in senatu de rebus in Histria Liguribusque prospere gestis disseruisset, postulanti triumphus est decretus, triumphavit in magistratu de duabus simul gentibus.tulit in eo triumpho denarium trecenta septem milia et victoriatum octoginta quinque milia septingentos duos. militibus in singulos quini deni denarii dati, duplex centurioni, triplex equiti.sociis dimidio minus quam civibus datum. itaque taciti, ut iratos esse sentires, secuti sunt currum.Cum is triumphus de Liguribus agebatur, Ligures, postquam senserunt non consularem tantum exercitum Romam abductum, sed legionem ab Ti. Claudio Pisis dimissam,