postero die ubi primum inluxit, ad spolia legenda foedamque etiam hostibus spectandam stragem insistunt.iacebant tot Romanorum milia, pedites passim equitesque, ut quem cuique fors aut pugna iunxerat aut fuga; adsurgentes quidam ex strage media cruenti, quos stricta matutino frigore excitauerant uolnera, ab hoste oppressi sunt;quosdam et iacentes uiuos succisis feminibus poplitibusque inuenerunt nudantes ceruicem iugulumque et reliquum sanguinem iubentes haurire;inuenti quidam sunt mersis in effossam terram capitibus quos sibi ipsos fecisse foueas obruentesque ora superiecta humo interclusisse spiritum apparebat.praecipue conuertit omnes subtractus Numida mortuo superincubanti Romano uiuus naso auribusque laceratis, cum manibus ad capiendum telum inutilibus, in rabiem ira uersa laniando dentibus hostem exspirasset.spoliis ad multum diei lectis, Hannibal ad minora ducit castra oppugnanda et omnium primum brachio obiecto <a> flumine eos excludit;ceterum omnibus labore, uigiliis, uolneribus etiam fessis maturior ipsius spe deditio est facta. pacti ut arma atque equos traderent, in capita Romana trecenis nummis quadrigatis, in socios ducenis, in seruos centenis et ut eo pretio persoluto cum singulis abirent uestimentis,in castra hostes acceperunt traditique in custodiam omnes sunt, seorsum ciues sociique.dum ibi tempus teritur, interea cum ex maioribus castris, quibus satis uirium aut animi fuit, ad quattuor milia hominum et ducenti equites, alii agmine, alii palati passim per agros, quod haud minus tutum erat, Canusium perfugissent, castra ipsa ab sauciis timidisque eadem condicione qua altera tradita hosti.praeda ingens parta est, et praeter equos uirosque et si quid argenti (quod plurimum in phaleris equorum erat; nam ad uescendum facto perexiguo, utique militantes, utebantur) omnis cetera praeda diripienda data est.tum sepeliendi causa conferri in unum corpora suorum iussit; ad octo milia fuisse dicuntur fortissimorum uirorum. consulem quoque Romanum conquisitum sepultumque quidam auctores sunt.eos qui Canusium perfugerant mulier Apula nomine Busa, genere clara ac diuitiis, moenibus tantum tectisque a Canusinis acceptos, frumento, ueste, uiatico etiam iuuit, pro qua ei munificentia postea bello perfecto ab senatu honores habiti sunt.ceterum cum ibi tribuni militum quattuor essent, Fabius Maximus de legione prima, cuius pater priore anno dictator fuerat,et de legione secunda L. Publicius Bibulus et P. Cornelius Scipio et de legione tertia Ap. Claudius Pulcher ,qui proxime aedilis fuerat, omnium consensu ad P. Scipionem admodum adulescentem et ad Ap. Claudium summa imperii delata est.quibus consultantibus inter paucos de summa rerum nuntiat P. Furius Philus , consularis uiri filius, nequiquam eos perditam spem fouere; desperatam comploratamque rem esse publicam;nobiles iuuenes quosdam, quorum principem L. Caecilium Metellum , mare ac naues spectare, ut deserta Italia ad regum aliquem transfugiant.quod malum, praeterquam atrox, super tot clades etiam nouum, cum stupore ac miraculo torpidos defixisset qui aderant et consilium aduocandum de eo censerent, negat consilii rem esse [Scipio] iuuenis, fatalis dux huiusce belli:audendum atque agendum, non consultandum ait in tanto malo esse. irent secum extemplo armati qui rem publicam saluam uellent;nulla uerius quam ubi ea cogitentur hostium castra esse.pergit ire sequentibus paucis in hospitium Metelli et, cum concilium ibi iuuenum de quibus allatum erat inuenisset, stricto super capita consultantium gladio,'ex mei animi sententia' inquit, 'ut ego rem publicam populi Romani non deseram neque alium ciuem Romanum deserere patiar;si sciens fallo, tum me, Iuppiter optime maxime, domum, familiam remque meam pessimo leto adficias.in haec uerba, L. Caecili , iures postulo, ceterique qui adestis. qui non iurauerit in se hunc gladium strictum esse sciat.'haud secus pauidi quam si uictorem Hannibalem cernerent, iurant omnes custodiendosque semet ipsos Scipioni tradunt.eo tempore quo haec Canusi agebantur Uenusiam ad consulem ad quattuor milia et quingenti pedites equitesque, qui sparsi fuga per agros fuerant, peruenere.eos omnes Uenusini per familias benigne accipiendos curandosque cum diuisissent, in singulos equites togas et tunicas et quadrigatos nummos quinos uicenos, et pediti denos et arma quibus deerant dederunt,ceteraque publice ac priuatim hospitaliter facta certatumque ne a muliere Canusina populus Uenusinus officiis uinceretur.sed grauius onus Busae multitudo faciebat;et iam ad decem milia hominum erant, Appiusque et Scipio, postquam incolumem esse alterum consulem acceperunt, nuntium extemplo mittunt quantae secum peditum equitumque copiae essent sciscitatumque simul utrum Uenusiam adduci exercitum an manere iuberet Canusi.